รักษ์สุขภาพ - ตอนที่ 61 การฝึกสติเพื่อรักษาโรค (1)

  • โดย ดร. วิทยา มานะวาณิชเจริญ
  • 18 มีนาคม 2569
  • Tweet

การฝึกสติเพื่อรักษาโรค (Mindfulness-Based Therapy)

บทนำ

ในช่วงหลายทศวรรษ (Decades) ที่ผ่านมา แนวคิดเรื่อง “สติ” (Mindfulness) ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง ในวงการแพทย์ (Medicine) และจิตวิทยา (Psychology) โดยเฉพาะในบริบท (Context) ของการบำบัดรักษาโรคทั้งทางกาย (Physical) และจิตใจ (Mental)

การฝึกสติไม่ใช่เพียงแนวคิดทางศาสนา (Religion) หรือปรัชญา (Philosophy) เท่านั้น แต่ได้ถูกพัฒนาเป็นรูปแบบการบำบัดเชิงหลักฐาน (Evidence-based therapy) ที่ใช้ควบคู่ (In tandem) กับการรักษาทางการแพทย์สมัยใหม่ (Modern medicine)

การฝึกสติเพื่อรักษาโรค (Mindfulness-based therapy: MBT) ครอบคลุม (Cover) แนวทางสำคัญ เช่น การลดความเครียดด้วยสติ (Mindfulness-based stress reduction: MBSR) และการบำบัดการรับรู้ด้วยสติ (Mindfulness-based cognitive therapy: MBCT) ซึ่งจะนำมาใช้ในการรักษาโรคซึมเศร้า (Depression), วิตกกังวล (Anxiety), ความเจ็บปวดเรื้อรัง (Chronic pain), โรคหัวใจ, และโรคเรื้อรังอื่นๆ

บทความนี้จะอธิบายพื้นฐานทางทฤษฎี (Theory), หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ (Scientific evidence), วิธีการฝึก และการประยุกต์ใช้ (Apply) ในเวชปฏิบัติ (Clinical practice) โดยใช้ภาษาที่เข้าใจง่ายสำหรับประชาชนทั่วไป (General public)

1. ความหมายและแนวคิดพื้นฐานของ “สติ”

คำว่า “สติ” ในบริบททางจิตวิทยาสมัยใหม่ หมายถึง ความสามารถในการรับรู้ (Cognitive ability) ประสบการณ์ในปัจจุบันขณะอย่างตั้งใจ (Intentionally) โดยไม่ตัดสิน (Non-judgmental)

แนวคิดนี้มีรากฐาน (Foundation) จากพุทธศาสนา (Buddhism) แต่ถูกปรับให้เป็นกลางทางศาสนา (Religion-neutral) และสามารถใช้ได้ในทุกวัฒนธรรม (Cultural)

การมีสติหมายถึงการรู้ตัว (Awareness) ในสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น เช่น ความคิด, อารมณ์ (Emotion), ความรู้สึกทางกาย (Physical feeling) และสิ่งแวดล้อม (Environment) โดยไม่พยายามหลีกเลี่ยง (Avoid) หรือควบคุม (Control)

แต่เรียนรู้ที่จะสังเกต (Observe) และยอมรับ (Accept) อย่างเป็นกลาง (Neutral) แนวคิดนี้เป็นหัวใจสำคัญของการฝึกสติเพื่อรักษาโรค (MBT)

แหล่งข้อมูล – 

  1. Jon Kabat-Zinn. (1990). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness. New York: Delacorte Press.
  2. Zindel V. Segal, Mark G. Williams, & John D. Teasdale. (2013). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression (2nd ed.). New York: Guilford Press.